Năm 2001 Nhà tưởng niệm nhà văn, liệt sỹ Nam Cao được xây dựng, đến năm 2004 thì hoàn thành. Và đến năm 2011, nhân dịp kỷ niệm 60 năm ngày mất của nhà văn, các hiện vật trong Nhà tưởng niệm được sắp đặt lại theo 4 mảng gồm: Quê hương và gia đình nhà văn Nam Cao; Cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn Nam Cao; Tìm lại Nam Cao và Những hoạt động tưởng niệm, tôn vinh nhà văn Nam Cao.
- Ngôi nhà được xây dựng với 03 gian rộng, thiết kế gian chính giữa xây lùi về phía sau kiểu chuôi vồ, từ cửa chính vào nhà tưởng niệm là gian thờ nhà văn. Ban thờ nhà văn được đặt trên nền cao 0,5m, từ nền bước lên ban thờ qua 03 bậc thềm. Ban thờ đặt tượng thờ bán thân nhà văn bằng đồng, phía trên tường treo huân chương kháng chiến và giải thưởng Hồ Chí Minh được nhà nước truy tặng.
Tính đến nay ngôi nhà đã qua 7 đời. Người chủ đầu tiên là ông trùm Hanh vốn là người buôn bán phát tài, thuê thợ Cao Đà, làng mộc nổi tiếng xây cất. Trùm Hanh để lại cho con là Trương Xầm, cho cháu là Cựu Cát. Cựu Cát là tay nghiện ngập, thiếu tiền rượu hỏi vay Nghị Bính rồi nói bán nhà trả nợ. Nghị Bính qua đời, ông Trần Hữu Hậu mua lại, sau để lại cho cháu là ông Trần Hữu Hòa. Đến năm 2007, Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nam mua với giá 700 triệu đồng.
Đây là căn nhà cổ, làm kiểu lòng thuyền, có 16 cột lim, chân kê đá tảng, cửa ghép bức bàn, hàng dại chắc chắn. Không những được làm từ chất liệu gỗ lim quý hiếm, những cây cột, kèo của ngôi nhà đều được chạm khắc hình rồng, phượng rất tinh tế và đẹp mắt.
Điều đặc biệt nằm ở mái ngói của ngôi nhà. Theo lời kể lại, thì mái nhà này được lợp duy nhất từ loại ngói ta theo kiểu bít đốc cổ truyền, tới nay vẫn chưa bị dột nát. Trước khi đem ngói lợp thì người thợ dùng nước mù hóng đặc ngâm ngói nhiều giờ rồi đem phơi khô. Tiếp theo người ta lấy lần lượt hai viên ngói gõ vào nhau nếu viên nào rạn nứt hoặc vỡ thì bị loại. Để lấy ngói tốt lợp ngôi nhà này nhân công đã phải đốt hàng vạn viên.
Một điều thú vị khác ở ngôi nhà này là để xây dựng được nó, những người thợ đã trộn mật mía, bồ hóng vào vôi và thêm một số phụ gia khác để làm thành hồ xây. Gạch dùng xây tường được nung trên ngọn lửa rơm, cho nên đi qua bao thăng trầm nó vẫn kiên cố và ít hư hao.
SỞ DU LỊCH NINH BÌNH
