Dưới thời Đinh - Tiền Lê, một phần vùng đất Nam Định trước đây, nay là đơn vị hành chính thuộc các phường, xã như: Nam Định, Đông A, Thiên Trường, Vị Khê, Hồng Quang, Trường Thi, Thành Nam, Mỹ Lộc, Vạn Thắng, Yên Đồng, Yên Cường, Vũ Dương…luôn giữ vị trí quan trọng trong sự nghiệp thống nhất đất nước của Đinh Bộ Lĩnh (Đinh Tiên Hoàng) ở thế kỷ thứ X. Điều đó đã được chứng minh bởi hệ thống các di tích lịch sử - văn hoá phụng thờ các nhân vật lịch sử thời Đinh - Tiền Lê trên địa bàn, trong số các di tích đó, tiêu biểu nhất là di tích quốc gia đình Bườn, miếu Trúc, phường Đông A, tỉnh Ninh Bình.

Căn cứ các nguồn tư liệu lưu giữ tại di tích, truyền thuyết tại địa phương thì di tích đình Bườn, miếu Trúc là nơi nhân dân phụng thờ Đàm Hoàng Thái hậu, thân mẫu vua Đinh Tiên Hoàng và hai vị tướng Phùng Gia, Cao Mộc. Đây là những nhân vật lịch sử có ảnh hưởng đến sự nghiệp thống nhất đất nước của Đinh Tiên Hoàng.

Thân thế sự nghiệp của các nhân vật lịch sử thờ phụng tại Bườn, miếu Trúc, được lịch sử ghi lại như sau: Năm Bính Dần (966), Đinh Bộ Lĩnh đem quân từ Hoa Lư ra vùng đất Mai Xá (địa bàn xã Mỹ Thắng, huyện Mỹ Lộc trước đây, nay thuộc phường Đông A, tỉnh Ninh Bình) xây dựng đồn luỹ. Thân mẫu Đinh Bộ Lĩnh là Đàm Hoàng Thái hậu cũng tham gia trong chuyến hành quân này.

Sách Địa chí Nam Định và cuốn Ngọc phả đình Bườn ghi lại sự kiện này như sau: “Khu vực làng Bườn có thể coi là căn cứ đầu tiên của Đinh Bộ Lĩnh trên đất Nam Định”. Nội dung cuốn Ngọc phả lưu giữ tại đình còn cho biết “Đào nương tức Đàm Hoàng Thái hậu, thân mẫu vua Đinh, thường cùng ông đi đánh dẹp các sứ quân. Khi Đinh Bộ Lĩnh cùng tướng Phùng Gia đến vùng đất này bị một số sứ quân tiến đánh. Ông xây dựng đồn luỹ ở làng An Biện (Bườn) để tập trung huy động lực lượng. Nhiều nhân sỹ, trong đó có tướng quân Cao Mộc đã về căn cứ An Biện giúp ông. Sau một thời gian, ông để lại mẹ ở căn cứ An Biện còn mình cùng các tướng đi thu phục các sứ quân. Đến khi dành được thắng lợi, định đô ở Hoa Lư, ông cho người về An Biện đón mẹ thì được tin mẹ ông qua đời tại đây. Đinh Bộ Lĩnh phái hai tướng Phùng Gia, Cao Mộc về An Biện trông coi lăng mộ Đào nương.”

Hiện nay, tại thôn Bườn có 4 di tích liên quan đến sự nghiệp thống nhất đất nước của Đinh Bộ Lĩnh, đó là di tích đình Bườn nơi thờ Đàm Hoàng Thái hậu, tướng quân Phùng Gia, Cao Mộc; lăng Bà (nơi an nghỉ của Đàm Hoàng Thái hậu); lăng Ông (lăng mộ tướng quân Cao Mộc) và di tích miếu Trúc (nơi thờ tướng quân Phùng Gia). Trong số các di tích đó, di tích đình Bườn là nơi lưu giữ được nhiều tài liệu, hiện vật liên quan đến Đàm Hoàng Thái hậu và hai vị tướng của vua Đinh.

Hoạt động nghiên cứu, giới thiệu giá trị của di tích liên quan đến các nhân vật lịch sử thời Đinh - Tiền Lê, trong đó có di tích đình Bườn và các di tích liên quan không chỉ góp phần khẳng định vai trò, vị thế của địa danh An Biện xưa, nay là thôn Bườn, phường Đông A trong tiến trình lịch sử mà còn xác nhận nơi đây là căn cứ quan trọng giúp Đinh Bộ Lĩnh, thống nhất giang sơn vào thế kỷ thứ X.

Hằng năm, tại đình Bườn vào ngày 10 tháng 10 (âm lịch), nhân dân địa phương cử hành lễ hội để tưởng niệm ngày mất của Đàm Hoàng Thái hậu với nhiều nghi lễ trang trọng như: dâng hương, rước kiệu, tế lễ và trò “cờ lau tập trận giả” dựa trên câu truyện thời thơ ấu của Đinh Bộ Lĩnh, góp phần giáo dục truyền thống và bảo tồn những giá trị văn hoá dân gian đặc sắc của quê hương, đất nước.

Với các giá trị tiêu biểu về lịch sử, di tích đình Bườn - miếu Trúc và lăng mộ các nhân vật lịch sử liên quan đã được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử quốc gia.

                                                                                         Vũ Hồng Phong