Đền thờ Bà Lê Chân còn có tên gọi khác là “đền thờ Mẫu Cửa rừng” hoặc gọi tắt là “Đền Mẫu”, tọa lạc ngay dưới chân núi “Ông Voi”, sát bờ hữu sông Ngân, dân gian gọi là sông Vũ Cố. Trước đây, đền Bà Lê Chân của làng Lạt Sơn thuộc xã Thanh Sơn, huyện Kim Bảng. Từ tháng 7 năm 2025,, sau sáp nhậpcả thôn Lạt Sơn lẫn đền Bà Lê Chânthuộc về phường Liêm Chính, tỉnh Ninh Bình.
Theo thần tích và truyền thuyết làng Lạt Sơn, đền Mẫu của rừng thờ nữ tướng Lê Chân. Đây là nhân vật lịch sử, quê gốc ở Đông Triều, lộ Am Bang nay thuộc tỉnh Quảng Ninh, sau đó chuyển đến An Biên, nay thuộc thành phố Hải Phòng. Năm 40, Lê Chân đưa quân bản bộ đến Mê Linh tham gia cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng. Dưới cờ của hai Vua Bà, quân khởi nghĩa đánh tan quân Hán xâm lược, buộc Thái thú Tô Định phải trốn chạy về Trung Quốc. Nữ tướng Lê Chân được hai Vua Bà phong hàm Trưởng quản binh quyền, kiêm trấn thủ vùng hải tần Đông Bắc (tương đương với chức Bộ trưởng Bộ Quốc phòng bây giờ). Năm 43, vua Đông Hán Lưu Quang Vũ sai Mã Viện và Lưu Long đem 3 vạn quân sang tái chiến quận Giao Chỉ và quận Cửu Chân rửa nhục thua trận trước đó. Quân tướng đôi bên giáp chiến ở Lãng Bạc, tình thế dần dần có lợi cho quân Hán, bất lợi cho quân của Hai Vua Bà. Hai Bà Trưng uất hận vì chí lớn không thành, đã gieo mình xuống đầu nguồn sông Hát (sông Đáy) tự tận. Nữ tướng Lê Chân không cam chịu thất bại, đã đem quân tản bộ chạy về cố thủ ở vùng rừng núi Lạt Sơn. Từ đây, bà củng cố lực lượng, chia thành nhiều cơ đội, mỗi cơ đội chốt giữ một thung lũng. Nhưng ý đồ đó chưa được thực hiện thì căn cứ đã bị quân Đông Hán do Mã Viện chỉ huy, bao vây tứ phía. Quân tướng đôi bên hỗn chiến rất kịch liệt. Nhận thấy tình thế có hy sinh toàn bộ quân tướng cũng vô ích, Bà Lê Chân cho hầu hết quân sỹ mà chủ yếu là nữ giới, luồn rừng về quê ẩn cư chờ thời cơ nổi dậy. Còn Bà thì phóng như bay lên đỉnh núi Giát Dâu, lao đầu xuống chân núi tự tận. Ngày Bà quyên sinh chính mình là ngày 13 tháng bẩy âm lịch, năm 43. Cảm phục trước tấm giương hy sinh về nước của Bà Lê Chân, dân làng Lạt đã lập đền thờ Bà ngay dưới chân đồi Ông Tượng, về sau mới chuyển về cửa rừng Lạt như hiện nay. Hội đền Bà Lê Chân được mở vào ba ngày là 12,13 và 14 tháng 7 âm.
Khảo sát đền, người ta mới nắm được một số thông tin chính về di tích. Đền được người xưa quy hoạch hình chữ “Đinh” (hình chuôi vồ) gồm tòa Tiền đường ba gian hai dĩ, tòa Hậu cung ba gian, gian mái bắt vần, lớp ngói nam. Thời tiết nhiệt đới gió mùa đã ảnh hưởng xấu tới di tích khiến dân làng phải nhiều lần đại trùng tu. Lầu trùng tu gần nhất cách đây 7 năm. Do bộ khung gỗ hay bị mối mọt, nên ban Khánh tiết làng đã thi công hoàn toàn bằng nguyên liệu xi măng, sắt thép, quy mô to lớn, bền vững. Đền mới xây lại cũng ngoảnh hướng Nam, quy hoạch mặt bằng hình chữ “Đinh” , hai tầng, tám mái cong, lớp ngói vẩy cá, đầu đao hình Long cuốn, ngoái cổ nhìn lên mặt Nhật ở về nóc, trông sinh động, uyển chuyển. Do tọa lạc ở cửa rừng, nơi sơn thủy giao hòa, non xanh nước biếc, nên đền Bà Lê Chân có sức hấp dẫn du khách gần xa.
Sở Du lịch
