Nằm nép mình bên dòng Ngô Đồng thơ mộng, nằm tại trung tâm khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, nơi có lượng khách tham quan lớn. Làng nghề thêu truyền thống Văn Lâm (xã Ninh Hải, tỉnh Hoa Lư) có nhiều thuận lợi trong việc duy trì và phát triển nghề thêu, tạo nguồn thu về du lịch, dịch vụ và thay đổi cơ cấu lao dộng địa phương. Trải qua hàng trăm năm lịch sử, nghề thêu truyền thống nơi đây không chỉ là sinh kế của người dân mà còn là biểu tượng của sự khéo léo, bền bỉ và tinh thần gìn giữ di sản.
Theo các tư liệu, từ thế kỷ thứ XIII, khi vua Trần Thái Tông về núi Vũ Lâm tu hành, bà Trần Thị Dung khi ấy là vợ Thái sư Trần Thủ Độ theo triều đình về đây đã truyền dạy cho nhân dân thôn Văn Lâm nghề chăn tằm, dệt vải, thêu thùa may vá. Từ những mũi kim đầu tiên, nghề thêu đã dần phát triển, lan tỏa và trở thành một nghề truyền thống nổi tiếng của Ninh Bình. Qua nhiều thế hệ, người dân Văn Lâm vẫn cần mẫn giữ nghề, coi đó như một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa.
Để nói lên lòng ngưỡng vọng và sự trân trọng đối với tiền nhân đã có công truyền nghề cho con cháu, người dân nơi đây đã lập đền thờ Tổ nghề thêu và lấy ngày 20 tháng Giêng hàng năm để tiến hành tổ chức Lễ giỗ Tổ nghề thêu để tưởng nhớ công ơn Tổ nghề đã đưa nghề thêu về dựng nghiệp.
Trải qua hơn 700 năm, điều làm nên sức hút của thêu Văn Lâm chính là sự tinh xảo trong từng đường kim mũi chỉ. Những bức tranh thêu tay với chủ đề phong cảnh, hoa lá, chân dung hay các tích truyện dân gian được thể hiện sống động, giàu cảm xúc. Mỗi sản phẩm không chỉ đòi hỏi kỹ thuật cao mà còn cần sự kiên nhẫn, óc thẩm mỹ và tình yêu nghề của người thợ. Có những tác phẩm phải mất hàng tháng, thậm chí hàng năm để hoàn thiện.
Trong nhịp sống hiện đại, làng nghề Văn Lâm cũng có nhiều đổi thay để thích ứng với thị trường. Bên cạnh các sản phẩm truyền thống, người dân đã sáng tạo thêm nhiều mẫu mã mới như túi xách, khăn trải bàn, tranh trang trí… phù hợp với thị hiếu du khách. Đặc biệt, việc gắn kết làng nghề với hoạt động du lịch tại Tam Cốc - Bích Động đã mở ra hướng phát triển bền vững, giúp du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp trải nghiệm nghề thêu, tìm hiểu quy trình tạo nên một sản phẩm thủ công.
Tuy nhiên, giống như nhiều làng nghề truyền thống khác, Văn Lâm cũng đang đối mặt với không ít thách thức. Sự cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp, thiếu hụt lao động trẻ gắn bó với nghề, cùng áp lực về thị trường tiêu thụ khiến việc duy trì và phát triển nghề thêu gặp nhiều khó khăn. Trước thực tế đó, ngành du lịch địa phương đã có nhiều giải pháp hỗ trợ như đào tạo nghề, xúc tiến quảng bá, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm tham gia các chương trình OCOP, qua đó góp phần nâng cao giá trị sản phẩm.
Giữa dòng chảy phát triển của du lịch Ninh Bình, làng thêu Văn Lâm vẫn giữ cho mình một nhịp điệu riêng - chậm rãi, tỉ mỉ nhưng đầy sức sống. Những đôi bàn tay cần mẫn vẫn ngày ngày gửi gắm hồn quê vào từng sợi chỉ, để mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa mà còn là câu chuyện văn hóa, là ký ức của một vùng đất giàu truyền thống.
Sở Du lịch
