Giữa vùng quê yên bình của Ninh Bình, làng gốm Bồ Bát vẫn âm thầm lưu giữ dấu tích của một nghề thủ công cổ có lịch sử hơn 3.000 năm. Không chỉ là cái nôi của nghề gốm cổ Việt Nam, Bồ Bát hôm nay còn đang từng bước hồi sinh mạnh mẽ nhờ hướng đi gắn bảo tồn làng nghề với phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch văn hóa bền vững.
Theo nhiều tài liệu lịch sử, làng gốm Bồ Bát xưa thuộc chấn Thanh Hoa, nay là thôn Bạch Liên, xã Hồng Thái, tỉnh Ninh Bình. Đây được xem là nơi khởi nguồn của dòng gốm Bát Tràng nổi tiếng ngày nay. Do sản phẩm nơi đây ngày càng tinh xảo, nên từ thời Đinh - Tiền Lê, hàng năm làng Bồ Bát vinh dự được cung tiến sản phẩm độc đáo của mình cho nhà vua, từ đó có tên làng Bát Cống (nghĩa là làng được cống tiến nhà Vua), từ đây những nghệ nhân tài hoa của làng đã tạo nên nhiều sản phẩm gốm tinh xảo phục vụ đời sống và xây dựng kinh thành. Đặc biệt, loại đất sét trắng “Bồ Di” quý hiếm của vùng đất này giúp sản phẩm gốm có độ bền cao, màu men sáng và ít nứt vỡ sau nung.
Nghệ nhân Phạm Văn Vang kiểm tra hoạt động sản xuất và chỉ dạy nghề cho thợ tại xưởng. Ảnh: Minh Đường
Trải qua nhiều biến động lịch sử, nghề gốm cổ từng có thời gian mai một. Tuy nhiên, những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của du lịch tỉnh Ninh Bình, đặc biệt là Quần thể danh thắng Tràng An, làng nghề Bồ Bát đang dần được khôi phục và trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách yêu thích văn hóa truyền thống. Các sản phẩm ban đầu chủ yếu là chuông gió, mặt gốm, vòng tay, tranh gốm… sau đó là sản xuất đến ấm chén, bát đĩa, lọ hoa và đã khôi phục thành công nghề gốm truyền thống của làng gốm cổ Bồ Bát. Đến nay, các sản phẩm gốm không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt mà còn được sáng tạo thành đồ lưu niệm, tranh nghệ thuật, vật phẩm trang trí mang đậm dấu ấn văn hóa vùng Cố đô.
Điều tạo nên sức hút riêng của Bồ Bát chính là trải nghiệm du lịch làng nghề. Du khách đến đây không chỉ được tham quan không gian làng quê thanh bình mà còn trực tiếp tìm hiểu quy trình làm gốm thủ công, từ nhào đất, tạo hình, pha trộn nguyên liệu, làm men, đến nung gốm… Những đôi bàn tay cần mẫn của người thợ, mùi đất nung thoảng trong gió và sắc men mộc mạc tạo nên nét đẹp rất riêng, khó tìm thấy ở các điểm du lịch hiện đại.
Hiện nay, tỉnh Ninh Bình đang chú trọng bảo tồn và phát triển các làng nghề truyền thống gắn với du lịch văn hóa, trong đó có gốm Bồ Bát, thêu ren Văn Lâm hay đá mỹ nghệ Ninh Vân. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm gìn giữ giá trị văn hóa bản địa, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho người dân nông thôn.
Giữa nhịp sống hiện đại, sự hồi sinh của làng gốm Bồ Bát không chỉ là câu chuyện khôi phục một nghề cổ, mà còn là hành trình giữ gìn ký ức văn hóa của vùng đất Cố đô ngàn năm lịch sử.
Sở Du lịch
