Vườn quốc gia Xuân Thủy nằm ở phía Nam cửa Ba Lạt, nơi sông Hồng đổ ra biển, Vườn quốc gia Xuân Thủy được xem là vùng đất ngập nước cửa sông tiêu biểu của châu thổ sông Hồng. Với diện tích hơn 7.000 ha, khu vực này bao gồm hệ thống bãi bồi, cồn cát, rừng ngập mặn và các lạch triều đan xen, tạo nên cảnh quan sinh thái đặc trưng của vùng ven biển đồng bằng Bắc Bộ. Với sự bồi tụ tự nhiên hàng trăm năm, khu vực Xuân Thủy hình thành nhiều dạng sinh cảnh đặc thù như bãi triều có rừng ngập mặn, bãi triều lầy không có rừng, hệ thống sông nhánh và các cồn nổi như Cồn Lu, Cồn Xanh.
Sự đa dạng về sinh cảnh đã tạo điều kiện cho nhiều loài sinh vật sinh trưởng, phát triển và hình thành hệ sinh thái đất ngập nước phong phú, hiện có hơn 200 loài thực vật có mạch, hàng trăm loài động vật nổi, động vật không xương sống, cùng hơn 150 loài cá sinh sống trong hệ thống bãi triều và vùng cửa sông. Đặc biệt, Vườn quốc gia Xuân Thủy là điểm dừng chân quan trọng của các loài chim nước di cư trên tuyến đường bay quốc tế.
Các cuộc điều tra đã ghi nhận hơn 220 loài chim, trong đó phần lớn là chim di cư. Mỗi năm, vào mùa đông, hàng chục nghìn cá thể chim từ phương Bắc tìm về đây tránh rét, tạo nên khung cảnh thiên nhiên sinh động hiếm nơi nào có được ở khu vực đồng bằng Bắc Bộ. Bên cạnh đó, Vườn quốc gia Xuân Thuỷ còn đóng vai trò quan trọng trong cân bằng sinh thái ven biển, giúp giảm thiểu tác động của sóng gió, triều cường và phát triển kinh tế biển. Các bãi bồi, đầm lầy và vùng nước lợ tại đây được xem là “vườn ươm tự nhiên” của nhiều loài thủy sinh, góp phần duy trì nguồn lợi thủy sản cho khu vực ven biển đồng bằng sông Hồng. Những giá trị ấy đã tạo nên nền tảng quan trọng để Xuân Thủy phát triển du lịch sinh thái.
Với những giá trị sinh thái đặc biệt đó, khu vực này đã sớm được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Năm 1989, vùng đất ngập nước Xuân Thủy được công nhận là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam theo Công ước Ramsar về bảo tồn các vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế. Năm 2004, Vườn quốc gia Xuân Thủy tiếp tục được UNESCO công nhận là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới châu thổ sông Hồng, khẳng định tầm quan trọng của hệ sinh thái đất ngập nước nơi đây đối với khu vực và thế giới. Tại Hội nghị Bộ trưởng Môi trường ASEAN lần thứ 18 tổ chức tại Langkawi (Malaysia), Vườn quốc gia Xuân Thủy đã được công nhận là Công viên Di sản ASEAN, cùng với Vườn quốc gia Pù Mát và Khu bảo tồn Văn hóa - Thiên nhiên Đồng Nai.
Với những lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và giá trị Ramsar quốc tế, Vườn quốc gia Xuân Thuỷ sẽ không chỉ là “lá phổi xanh” của vùng ven biển mà còn là không gian trải nghiệm thiên nhiên độc đáo./.
Hồng Loan
