Trong bối cảnh kinh tế sáng tạo đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nhiều quốc gia, công nghiệp văn hóa ngày càng khẳng định vai trò trong việc gia tăng giá trị tài nguyên, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến. Đối với Ninh Bình, việc mở rộng không gian phát triển sau hợp nhất đã tạo điều kiện hội tụ các giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa, thiên nhiên và con người, mở ra dư địa lớn để hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa gắn với du lịch. Đây là nền tảng quan trọng để chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành nguồn lực phát triển, xây dựng thương hiệu điểm đến có sức cạnh tranh trong nước và quốc tế.
Không gian văn hóa mới - Mở rộng dư địa phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa
Trong xu thế phát triển du lịch hiện đại, tài nguyên văn hóa chỉ thực sự tạo nên lợi thế cạnh tranh khi được kết nối thành những chuỗi trải nghiệm hoàn chỉnh. Việc hợp nhất ba tỉnh Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình đã hình thành một không gian văn hóa thống nhất, nơi các giá trị lịch sử, di sản, tín ngưỡng, làng nghề và cảnh quan thiên nhiên được liên kết trong cùng một chiến lược phát triển.
Không gian văn hóa mới hội tụ nhiều giá trị đặc sắc như Cố đô Hoa Lư - Kinh đô đầu tiên của Nhà nước phong kiến trung ương tập quyền; Quần thể Danh thắng Tràng An - Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới; vùng phát tích Vương triều Trần; các trung tâm tín ngưỡng tiêu biểu như Phủ Dầy, Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu, Khu du lịch quốc gia Tam Chúc; cùng hệ thống lễ hội truyền thống, làng nghề và các thiết chế văn hóa được gìn giữ qua hàng nghìn năm lịch sử.
Đây là một trong số ít địa phương của cả nước sở hữu hệ thống tài nguyên văn hóa đồ sộ với trên 5.000 di tích được kiểm kê; trong đó có 01 Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới, 08 di tích quốc gia đặc biệt, 264 di tích quốc gia, 834 di tích cấp tỉnh; 18 Bảo vật quốc gia, 01 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh và 39 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Cùng với đó là hệ thống lễ hội, nghệ thuật dân gian, làng nghề thủ công, văn hóa ẩm thực và các giá trị văn hóa bản địa phong phú.
Khối tài nguyên đặc sắc này không chỉ phản ánh chiều sâu lịch sử, văn hóa của vùng đất mà còn tạo nguồn lực quan trọng để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa như du lịch văn hóa, du lịch di sản, du lịch tâm linh, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, thiết kế sáng tạo và công nghiệp nội dung số.
Điểm nổi bật của Ninh Bình không chỉ nằm ở số lượng di sản mà còn ở khả năng kết nối các giá trị văn hóa, lịch sử, thiên nhiên và cộng đồng thành một hệ sinh thái thống nhất. Trong cùng một hành trình, du khách có thể khám phá Tràng An, tìm hiểu lịch sử Cố đô Hoa Lư, trải nghiệm không gian văn hóa Vương triều Trần, tham dự lễ hội truyền thống, khám phá làng nghề và thưởng thức nghệ thuật dân gian, ẩm thực đặc sắc. Chính sự kết nối ấy tạo nên chuỗi trải nghiệm liên hoàn, gia tăng sức hấp dẫn của điểm đến và mở rộng không gian sáng tạo cho các ngành công nghiệp văn hóa.
Hoàn thiện thể chế - Tạo động lực phát triển du lịch gắn với công nghiệp văn hóa
Nhận thức rõ vai trò của công nghiệp văn hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là phát triển du lịch, tỉnh Ninh Bình đã sớm xây dựng hệ thống chủ trương, chính sách đồng bộ làm nền tảng cho giai đoạn phát triển mới.
Dấu mốc quan trọng là việc Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 07-NQ/TU ngày 30/01/2026 về Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết xác định phát triển công nghiệp văn hóa gắn với phát huy giá trị di sản, xây dựng con người Ninh Bình, phát triển du lịch chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời coi công nghiệp văn hóa và du lịch là những ngành kinh tế quan trọng, đóng góp ngày càng lớn vào GRDP của tỉnh.
Kế hoạch số 54-KH/TU của Tỉnh ủy và Quyết định số 1974/QĐ-UBND của UBND tỉnh tiếp tục cụ thể hóa mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa hiện đại, ưu tiên phát triển các lĩnh vực gồm: du lịch văn hóa; nghệ thuật biểu diễn và tổ chức sự kiện; điện ảnh; thủ công mỹ nghệ; quảng cáo, truyền thông; thiết kế sáng tạo và công nghiệp nội dung số.
Điểm mới trong tư duy phát triển của Ninh Bình là không tiếp cận từng lĩnh vực riêng lẻ mà đặt trong mối quan hệ tương hỗ giữa văn hóa, du lịch, chuyển đổi số và kinh tế sáng tạo. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy bảo tồn đơn thuần sang tư duy khai thác, phát huy giá trị di sản, biến tài nguyên văn hóa thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Công nghiệp văn hóa - Chìa khóa nâng cao giá trị điểm đến
Xu hướng phát triển du lịch hiện nay không chỉ dừng lại ở tham quan thắng cảnh mà hướng tới trải nghiệm văn hóa, khám phá bản sắc địa phương và tham gia các hoạt động sáng tạo. Đây chính là không gian để công nghiệp văn hóa phát huy vai trò, làm phong phú sản phẩm du lịch và nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến.
Đối với Ninh Bình, du lịch văn hóa được xác định là hạt nhân của hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Trên nền tảng các giá trị di sản, tỉnh có điều kiện phát triển đồng thời nhiều lĩnh vực như nghệ thuật biểu diễn, tổ chức sự kiện, điện ảnh, mỹ thuật, thiết kế sáng tạo, quảng cáo, truyền thông, thủ công mỹ nghệ và công nghiệp nội dung số. Các lĩnh vực này vừa khai thác hiệu quả giá trị di sản, vừa tạo thêm nhiều sản phẩm, dịch vụ mới, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu điểm đến.
Những năm gần đây, nhiều sự kiện văn hóa, nghệ thuật và sáng tạo được tổ chức tại Ninh Bình đã góp phần làm mới hình ảnh du lịch của tỉnh, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Các chương trình biểu diễn nghệ thuật, lễ hội văn hóa, sự kiện âm nhạc, điện ảnh, triển lãm, trình diễn nghề truyền thống và trải nghiệm văn hóa cộng đồng đang từng bước trở thành những sản phẩm du lịch đặc sắc, giúp kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao mức chi tiêu của du khách.
Đặc biệt, phát triển công nghiệp văn hóa tạo điều kiện chuyển dịch từ khai thác tài nguyên đơn thuần sang khai thác giá trị văn hóa và hàm lượng sáng tạo. Thay vì chỉ tham quan di tích, du khách có thể tham gia các chương trình biểu diễn thực cảnh, trải nghiệm không gian văn hóa, tương tác với nghệ nhân, khám phá làng nghề, thưởng thức nghệ thuật truyền thống và văn hóa ẩm thực. Chính những trải nghiệm này tạo nên sự khác biệt, góp phần định vị thương hiệu du lịch Ninh Bình trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế.
Hướng tới trung tâm du lịch di sản và công nghiệp văn hóa của Việt Nam
Những lợi thế về không gian văn hóa, hệ thống di sản, cơ chế chính sách và khả năng liên kết vùng đang mở ra cơ hội để Ninh Bình xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa gắn với phát triển du lịch theo hướng hiện đại, sáng tạo và bền vững. Đây không chỉ là giải pháp khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa mà còn là động lực tăng trưởng mới cho ngành Du lịch và kinh tế địa phương.
Trong thời gian tới, Ninh Bình cần tiếp tục bảo tồn và phát huy giá trị di sản; phát triển các sản phẩm du lịch gắn với công nghiệp văn hóa; đẩy mạnh chuyển đổi số; tổ chức các sự kiện văn hóa, nghệ thuật, điện ảnh quy mô lớn; xây dựng các không gian sáng tạo; hỗ trợ phát triển làng nghề, nghệ thuật truyền thống và công nghiệp nội dung số. Qua đó, từng bước hình thành chuỗi giá trị văn hóa - du lịch có năng lực cạnh tranh cao, đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển, du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn và công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới.
Theo Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch tỉnh Ninh Bình, đến năm 2030, tỉnh Ninh Bình đặt mục tiêu trở thành “Trung tâm du lịch di sản, sinh thái, văn hóa và tôn giáo của Việt Nam; đồng thời là trung tâm tổ chức các sự kiện tầm cỡ quốc gia và quốc tế; Cơ bản quy hoạch, xây dựng xong một số hạ tầng chiến lược và các thiết chế văn hóa, du lịch lớn mang tính biểu tượng; Công nghiệp văn hóa, du lịch đóng góp khoảng 10% GRDP của tỉnh; Các khu, điểm du lịch đón trên 30 triệu lượt khách du lịch, trong đó có từ 4-4,5 triệu khách quốc tế; Tỷ lệ doanh nghiệp du lịch, dịch vụ văn hóa ứng dụng chuyển đổi số đạt trên 80%; Phấn đấu có ít nhất 300 doanh nghiệp du lịch đạt các chứng nhận, chứng chỉ xanh; qua đó góp phần nâng cao chỉ số du lịch xanh của tỉnh và thúc đẩy phát triển các khu, điểm du lịch bền vững, thân thiện với môi trường.
Tầm nhìn đến 2045, xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố du lịch - di sản thiên niên kỷ, sở hữu hệ sinh thái văn hóa, du lịch, sáng tạo hàng đầu của quốc gia và quốc tế, trở thành đô thị sáng tạo toàn cầu được UNESCO công nhận.
Trong giai đoạn này, tỉnh định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch gắn với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, mở rộng không gian sinh thái, cộng đồng, làng nghề và kinh tế biển; tạo sự kết nối hài hòa giữa di sản, sáng tạo, phát triển xanh, hình thành không gian sáng tạo mới, hướng tới xây dựng cụm ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh. Phát triển theo hướng xanh và bền vững, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, phát triển văn hóa, xã hội và bảo vệ môi trường; thích ứng với biến đổi khí hậu, thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong du lịch và công nghiệp văn hóa. Bên cạnh đó, tổ chức lại không gian công nghiệp văn hoá, du lịch dựa trên hệ thống tài nguyên du lịch di sản văn hoá. Tập trung xây dựng 01 trung tâm - 03 không gian chiến lược - 05 tuyến - 07 cụm công nghiệp văn hoá, du lịch, đảm bảo tính liên kết vùng, liên ngành và tính đặc thù của từng không gian du lịch.
Khi các giá trị văn hóa được chuyển hóa thành tài nguyên kinh tế, di sản trở thành sản phẩm sáng tạo và du lịch trở thành cầu nối lan tỏa bản sắc, công nghiệp văn hóa sẽ không chỉ nâng tầm thương hiệu điểm đến mà còn mở ra dư địa tăng trưởng mới cho tỉnh. Đây chính là con đường để Ninh Bình phát huy hiệu quả lợi thế của không gian phát triển mới, từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm du lịch di sản, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo của Việt Nam./.
Thu Hoài
