Buổi sớm trên dòng sông Sào Khê lịch sử, sương phủ nhẹ lên mặt nước như dải lụa bạc, những con đò ngang ken nhau lướt qua vách núi đá vôi hàng trăm triệu năm tuổi. Xa hơn về phía nam, đồng bằng trù phú đang vào mùa gặt, khói rơm vương khắp các triền sông. Phía bắc, những ngôi chùa cổ và làng nghề vẫn âm thầm giữ nhịp sống riêng, hoà lẫn tiếng chuông chùa cổ kính là những tiếng đục, tiếng búa rèn, tiếng dệt vải, xe tơ. Ba sắc thái núi-đồng bằng-làng cổ đang hội tụ thành bản giao hưởng lớn mang tên Ninh Bình -Tuyệt sắc miền cố đô.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Ninh Bình có 5.071 di tích được kiểm kê; trong đó 1.106 di tích đã được xếp hạng, gồm: 10 di tích xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt; 264 di tích xếp hạng cấp quốc gia; 832 di tích xếp hạng cấp tỉnh. Sau khi sáp nhập, Ninh Bình là nơi hội tụ các trung tâm tín ngưỡng và tôn giáo lớn của đất nước. Có thể kể đến như chùa Tam Chúc, chùa Bái Đính - trung tâm Phật giáo lớn nhất Việt Nam và khu vực, nơi hội tụ tinh hoa kiến trúc Phật giáo truyền thống và đương đại. Không chỉ có Phật giáo, Ninh Bình còn là điểm đến quan trọng trên bản đồ Công giáo Việt Nam với những công trình mang giá trị kiến trúc hiếm có với các công trình kiến trúc mang dấu ấn đặc sắc như nhà thờ đá Phát Diệm,Vương cung Thánh đường Sở Kiện, giáo xứ Bùi Chu,nhà thờ Phú Nhai, nhà thờ Hưng Nghĩa…vừa có giá trị văn hoá, vừa là những kiệt tác nghệ thuật kiến trúc tôn giáo hiếm có, kết hợp giữa kiến trúc nhà thờ phương Tây và phương Đông. Bên cạnh đó, không thể không nhắc đến Phủ Giầy, cái nôi của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ- một trong những di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, được UNESCO vinh danh. Những giá trị này phản ánh bản sắc văn hóa độc đáo riêng có, tạo nên sức sống bền vững của văn hóa Ninh Bình trong suốt chiều dài lịch sử. Ninh Bình cũng chính là vùng đất Cố đô - nơi khai mở kỷ nguyên độc lập, tự chủ đầu tiên của dân tộc Việt Nam dưới các triều đại Đinh, Tiền Lê, Lý và Trần. Di tích về kinh đô Hoa Lư xưa vẫn còn đó như chứng nhân lịch sử, không chỉ là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống, mà còn là tâm điểm của các chương trình du lịch về nguồn, văn hóa - tâm linh đặc sắc.Song song với các giá trị văn hóa, Ninh Bình còn được thiên nhiên ưu đãi hệ sinh thái đặc biệt đa dạng: từ rừng nguyên sinh, sông suối, đồng bằng đến đầm lầy, biển cả.Ninh Bình có Vườn quốc gia Cúc Phương - vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, nơi lưu giữ hàng ngàn loài động, thực vật quý hiếm; Khu Ramsar Vân Long - nơi cư trú của voọc mông trắng quý hiếm; Vườn quốc gia Xuân Thủy - vùng đất ngập nước ven biển có tầm quan trọng toàn cầu về đa dạng sinh học.Một điểm sáng trong chiến lược phát triển của Ninh Bình là mô hình hợp tác công - tư và cộng đồng, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa ba chủ thể: Nhà nước - Doanh nghiệp - Cộng đồng(người dân). Hàng nghìn lao động địa phương tham gia vào các hoạt động du lịch, trở thành “đại sứ di sản cộng đồng”:đó là những người chèo đò ở Tràng An, những nghệ nhân hát xẩm ở Văn Lâm, những người thợ đúc đồng ở Tống Xá hay dệt lụa Nha Xá, ươm tơ ở Cổ Chất. Họ chính là người kể chuyện của vùng đất di sản, là “đại sứ di sản cộng đồng” biến du lịch thành những trải nghiệm, những thông điệp văn hoá mang đầy tính nhân văn sâu sắc. Chính cộng đồng là “sợi dây liên kết” giúp sản phẩm du lịch Ninh Bình mang đậm tính nhân văn, phát triển mà không đánh mất hồn cốt văn hóa. Ngoài ra, Ninh Bình còn là mảnh đất chứa đựng những báu vật của đất trời được cô đọng trong nét tinh tuý ẩm thực, hấp dẫn du khách với các món ăn nổi tiếng như: Thịt dê, cơm cháy, rượu Kim Sơn, phở Nam Định, bún đũa, cá kho Nhân Hậu, chuối ngự Đại Hoàng, nem nắm Giao Thuỷ, bánh cuốn làng Kênh…cũng được gìn giữ và quảng bá như một phần của di sản, mang đến cho du khách trải nghiệm trọn vẹn về vùng đất, con người và hương vị đồng bằng Bắc Bộ. Đây chính là nền tảng vững chắc để phát triển kinh tế di sản, xây dựng công nghiệp văn hoá quy mô có khả năng kết nối liên vùng và vươn tầm quốc tế - phù hợp với định hướng phát triển bền vững, lấy di sản làm trung tâm, văn hóa làm động lực và con người làm chủ thể sáng tạo nhằm hiện thực hóa mục tiêu trở thành "đô thị di sản, thành phố sáng tạo", trung tâm văn hóa - du lịch tầm khu vực và quốc tế.
Thời gian qua, xác định tiềm năng, lợi thế, vai trò quan trọng về hệ thống di sản của địa phương, tỉnh Ninh Bình đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, đầu tư nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị di sản. Trong lĩnh vực du lịch, là tỉnh có nhiều di sản nổi bật, với tiềm năng, lợi thế khác biệt, nhận thấy việc bảo tồn, phát huy giá trị của di sản gắn với phát triển du lịch từ đó tạo đà cho phát triển kinh tế - xã hội, Ninh Bình đã tăng cường liên kết, hội nhập và giao lưu, đồng thời thông qua phát triển du lịch tiếp tục bảo tồn, phục dựng các giá trị di sản là việc làm cần được chú trọng, thúc đẩy. Kế thừa những thành quả đã đạt được, công tác phát huy giá trị di sản của Ninh Bình đạt nhiều kết quả tích cực: lượng khách đến Ninh Bình tăng trưởng qua từng năm, nhiều sản phẩm du lịch được đưa vào khai thác, thương hiệu du lịch Ninh Bình được khẳng định trên bản đồ du lịch thế giới, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định du lịch và công nghiệp văn hoá là cụm ngành kinh tế mũi nhọn. Đây được xem là một định hướng chiến lược, thể hiện rõ tư duy phát triển từ giữ gìn sang gắn kết và phát huy, từ bảo tồn đơn thuần sang khai thác hiệu quả di sản trong đời sống kinh tế xã hội hiện đại. Ninh Bình đang mở ra cánh cửa mới cho du lịch Việt Nam, nơi truyền thống song hành cùng hiện đại, nơi mỗi di sản được sống trong hơi thở của thời đại mới.Từ vùng đất hợp lưu của ba miền di sản - một Ninh Bình mới đang vươn mình mạnh mẽ, gửi tới du khách thông điệp đầy cảm xúc:“Đến với Ninh Bình - Tự hào về di sản - Phát triển từ di sản - Phồn vinh cùng di sản”
Thu Thuỷ
