Mỗi độ tháng Ba âm lịch về, khi sắc xuân vẫn còn lan tỏa trên non nước Tràng An, người dân và du khách thập phương lại hướng về Khu di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư để tham dự Lễ hội Hoa Lư - một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của dân tộc. Không chỉ là nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc của cộng đồng cư dân vùng Cố đô, lễ hội còn là dịp để các giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh của vùng đất Hoa Lư được gìn giữ và lan tỏa qua nhiều thế hệ.
Lễ hội Hoa Lư là lễ hội lớn nhất của tỉnh Ninh Bình, được tổ chức hằng năm tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư. Đây là dịp để Nhân dân tưởng nhớ và tri ân công lao của vua Đinh Tiên Hoàng - vị anh hùng dân tộc đã thống nhất giang sơn, lên ngôi Hoàng đế năm 968, sáng lập Nhà nước Đại Cồ Việt, mở ra thời kỳ độc lập, tự chủ lâu dài của dân tộc. Thông qua hệ thống nghi lễ trang nghiêm cùng các hoạt động văn hóa truyền thống đặc sắc, lễ hội góp phần tôn vinh công lao của các bậc tiền nhân, đồng thời bồi đắp niềm tự hào dân tộc và giáo dục truyền thống lịch sử cho các thế hệ hôm nay.
Trải qua hơn một nghìn năm lịch sử, Lễ hội Hoa Lư vẫn được gìn giữ và lưu truyền, trở thành biểu tượng văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của cộng đồng cư dân vùng Hoa Lư. Trong dòng chảy lịch sử, lễ hội từng được các triều đại phong kiến tổ chức trang trọng ở cấp Nhà nước. Ngày nay, lễ hội tiếp tục được duy trì với quy mô cấp tỉnh và đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trở thành niềm tự hào của Nhân dân Ninh Bình, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Trong không gian Lễ hội Hoa Lư, những dấu ấn về cuộc đời và sự nghiệp của vua Đinh Tiên Hoàng được tái hiện sinh động thông qua các nghi lễ truyền thống, hoạt động văn hóa và những diễn tích dân gian đặc sắc. Hình ảnh “cờ lau tập trận” cùng nhiều câu chuyện lịch sử được tái hiện sinh động, góp phần giúp thế hệ hôm nay hiểu sâu sắc hơn về truyền thống dựng nước và giữ nước hào hùng của cha ông.
Một trong những nét đặc sắc làm nên sức hấp dẫn của Lễ hội Hoa Lư chính là sự hòa quyện giữa các giá trị lịch sử, văn hóa và yếu tố tâm linh. Lễ hội được tổ chức với hai phần chính: phần Lễ và phần Hội, tạo nên không gian vừa trang nghiêm, linh thiêng, vừa sôi nổi, hấp dẫn, tái hiện sinh động đời sống văn hóa truyền thống của vùng đất Cố đô.
Phần Lễ được tổ chức trang trọng với nhiều nghi thức truyền thống như: lễ mở cửa đền, lễ rước nước, lễ mộc dục, lễ dâng hương, lễ tiến phẩm, lễ rước kiệu từ các di tích liên quan đến triều Đinh - Tiền Lê, tế lễ cổ truyền, lễ cầu quốc thái dân an và lễ tạ. Mỗi nghi lễ đều mang ý nghĩa sâu sắc, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và lòng thành kính của hậu thế đối với các bậc tiền nhân; đồng thời gửi gắm ước nguyện về một năm mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Bên cạnh không khí trang nghiêm của phần Lễ, phần Hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian đặc sắc như: diễn tích “Cờ lau tập trận”, thi đấu vật dân tộc, cờ người, chọi gà, bắn cung, biểu diễn nghệ thuật truyền thống, giao lưu văn nghệ quần chúng… Những hoạt động này không chỉ tái hiện sinh động đời sống văn hóa cộng đồng xưa mà còn mang đến cho du khách những trải nghiệm đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.
Theo Kế hoạch số 58/KH-UBND ngày 14/02/2026 của UBND tỉnh Ninh Bình, Lễ hội Hoa Lư năm 2026 được tổ chức với quy mô cấp tỉnh, diễn ra từ ngày 25/4 đến ngày 27/4/2026 (tức ngày 9-11/3 năm Bính Ngọ) tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư và một số địa điểm trên địa bàn phường Hoa Lư. Riêng lễ cầu quốc thái dân an và lễ hội hoa đăng được tổ chức ngày 21/4/2026; lễ mở cửa đền diễn ra vào sáng 24/4/2026.
Điểm nhấn của lễ hội năm nay là chương trình khai mạc dự kiến diễn ra vào 20 giờ ngày 25/4/2026 tại Quảng trường Đinh Tiên Hoàng Đế (phường Hoa Lư), với nghi thức khởi trống khai hội và chương trình nghệ thuật đặc sắc được dàn dựng công phu. Chương trình kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật truyền thống và hiện đại, tái hiện những dấu mốc lịch sử quan trọng gắn với triều đại Đinh và sự ra đời của Nhà nước Đại Cồ Việt, qua đó góp phần tôn vinh giá trị lịch sử, văn hóa của vùng đất Cố đô.
Trong khuôn khổ lễ hội còn diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật và thể thao phong phú như: giao lưu nghệ thuật quần chúng, biểu diễn chèo, múa rối nước, chiếu phim; các trò chơi dân gian như cờ người, chọi gà, tổ tôm điếm, bắn cung, bắn nỏ, cà kheo, bơi trải; giao lưu bóng chuyền; Giải Vô địch Anh tài Vật dân tộc quốc gia năm 2026; chương trình “Mùa Xuân thượng võ” lần thứ III. Cùng với đó là nhiều hội thi đặc sắc như thi và trưng bày mâm ngũ quả tiến Vua, thi kéo chữ “Thái Bình”, thi diễn tích “Cờ lau tập trận”, thi thư pháp, thi chèo thuyền khéo… góp phần làm phong phú không gian văn hóa của lễ hội.
Không gian trưng bày, triển lãm tại khu vực lễ hội cũng giới thiệu hình ảnh, hiện vật về Kinh đô Hoa Lư và Nhà nước Đại Cồ Việt; quảng bá giá trị các di tích lịch sử, di chỉ khảo cổ; triển lãm ảnh nghệ thuật “Non nước Ninh Bình”; trưng bày sinh vật cảnh; giới thiệu sản phẩm thủ công mỹ nghệ, sản phẩm OCOP và các hàng hóa - dịch vụ tiêu biểu của địa phương.
Thông qua các hoạt động phong phú và đặc sắc, Lễ hội Hoa Lư năm 2026 tiếp tục khẳng định và phát huy giá trị của Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ hội Hoa Lư; đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Cố đô Hoa Lư - Ninh Bình với bề dày lịch sử, cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp và bản sắc văn hóa độc đáo đến với du khách trong nước và quốc tế. Qua đó, lễ hội không chỉ tôn vinh truyền thống lịch sử hào hùng của dân tộc mà còn góp phần tạo động lực thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế - xã hội của tỉnh trong giai đoạn mới./.
TH
