Ẩn mình trong thung lũng đá vôi thuộc Quần thể danh thắng Tràng An - Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới, Thung Ui đang dần hiện diện như một không gian di sản giàu bản sắc và chiều sâu trong bức tranh du lịch Ninh Bình. Không ồn ào, không phô trương, nơi đây gây ấn tượng bởi vẻ đẹp nguyên sơ, tĩnh lặng và cách tiếp cận di sản mang tính chiêm nghiệm, nơi thiên nhiên, lịch sử và con người cùng hiện diện trong một tổng thể hài hòa.
Thung Ui là địa danh có tên gọi độc đáo, nằm trên địa bàn phường Tây Hoa Lư, cách chùa Bái Đính khoảng 2 km. Với địa hình thung lũng khép kín, bao bọc bởi các dãy núi đá vôi trùng điệp cùng hệ thống hồ nước tự nhiên, Thung Ui mang vẻ đẹp thanh tĩnh hiếm có giữa vùng di sản. Chính sự biệt lập tương đối ấy đã tạo nên một “khoảng lặng” đặc biệt - nơi con người có thể chậm lại để lắng nghe thiên nhiên và suy ngẫm về chiều sâu lịch sử của vùng đất Cố đô Hoa Lư.
Không gian văn hóa - tâm linh gắn với cội nguồn dân tộc
Giá trị cốt lõi của Thung Ui không chỉ nằm ở cảnh quan mà ở chiều sâu lịch sử và cách kể câu chuyện di sản. Theo sử liệu và truyền thuyết dân gian, Thung Ui gắn liền với sự kiện lịch sử quan trọng của dân tộc. Tương truyền, tại điểm cao nhất của thung lũng này, vua Đinh Tiên Hoàng đã lập đàn Kính Thiên để cáo yết trời đất, chính thức xưng đế, mở ra kỷ nguyên độc lập lâu dài của dân tộc, khai sinh Nhà nước Đại Cồ Việt và chọn Hoa Lư làm kinh đô.
Trên nền tảng lịch sử đó, hệ thống công trình văn hóa - tâm linh tại Thung Ui được phỏng dựng theo triết lý Tam tài của phương Đông: Trời - Đất - Người. Ba không gian Đàn Kính Thiên, Đàn Kính Địa và Đàn Kính Nhân được bố cục hài hòa trong lòng thung lũng, với Đàn Kính Nhân giữ vị trí trung tâm. Cách sắp đặt này không chỉ mang ý nghĩa kiến trúc, mà còn hàm chứa tư tưởng sâu sắc của người xưa: con người đứng giữa Trời và Đất, giữ vai trò trung tâm trong mối quan hệ hài hòa của vũ trụ.
Hành trình di chuyển qua các lớp không gian Địa - Nhân - Thiên tại Thung Ui vì thế không đơn thuần là sự dịch chuyển trong không gian mà là một hành trình chiêm nghiệm. Mỗi bước chân đưa du khách đi sâu hơn vào chiều sâu lịch sử và tâm linh, để di sản không hiện diện qua những diễn giải khô cứng mà thấm dần qua cảnh sắc, kiến trúc và nhịp điệu tĩnh lặng của không gian.
Song hành với dấu ấn vương triều Đinh là không gian văn hóa Mường cổ được tôn tạo tinh tế. Những nếp nhà sàn, sinh hoạt cộng đồng, nhịp cồng chiêng và tri thức bản địa không được sắp đặt như các hiện vật trưng bày mà được đặt trong dòng chảy sống động của đời sống. Sự giao thoa giữa thiên nhiên nguyên sơ, chiều sâu lịch sử triều Đinh và văn hóa cộng đồng Mường đã tạo nên cho Thung Ui một diện mạo riêng: mộc mạc nhưng trang nghiêm, tĩnh tại nhưng giàu nội lực.
Từ lễ hội truyền thống đến trải nghiệm du lịch sinh thái - tâm linh
Hằng năm, vào ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch, Lễ hội Đàn Kính Thiên được tổ chức trang trọng nhằm tưởng nhớ công lao to lớn của vua Đinh Tiên Hoàng - người có công dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước. Lễ hội gồm các nghi thức truyền thống như rước lễ, dâng hương, tế lễ, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và khẳng định giá trị lịch sử - văn hóa thiêng liêng của Thung Ui trong đời sống tinh thần của Nhân dân địa phương.
Cùng với lễ hội, Thung Ui đang từng bước hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với thiên nhiên và văn hóa - tâm linh. Ngoài tham quan, vãn cảnh, du khách có thể tham gia các hoạt động mang tính thư giãn và chiêm nghiệm như thuê cổ phục, thiền trà, thả hoa đăng, ngâm chân thuốc bắc hay giao lưu văn hóa cộng đồng, đặc biệt là văn hóa Mường bản địa. Những trải nghiệm này không hướng tới sự sôi động, mà đề cao sự tĩnh tại, cân bằng và kết nối sâu sắc giữa con người với không gian di sản.
Thời gian qua, Thung Ui đã thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách và giới nhiếp ảnh nhờ vẻ đẹp hoang sơ, kiến trúc hài hòa và không gian tĩnh lặng, gợi liên tưởng đến những thước phim cổ trang giàu chất điện ảnh. Song song với quá trình hoàn thiện tổng thể, các hạng mục công trình tiếp tục được rà soát, bổ sung; công tác đào tạo, chuẩn bị nguồn nhân lực được triển khai nhằm từng bước bảo đảm các điều kiện cần thiết cho hoạt động tham quan, trải nghiệm trong thời gian tới.
Mảnh ghép mới trong bức tranh du lịch Ninh Bình
Trong chiến lược đa dạng hóa sản phẩm du lịch của tỉnh Ninh Bình, bên cạnh những điểm đến đã định danh như Tràng An, Tam Cốc, Bái Đính…, Thung Ui được kỳ vọng trở thành một điểm dừng chân mới mang tính chiều sâu. Việc hình thành và phát triển không gian trải nghiệm như Thung Ui không chỉ góp phần làm phong phú hệ sinh thái du lịch của Quần thể danh thắng Tràng An mà còn có ý nghĩa trong việc kéo dài thời gian lưu trú, nâng cao giá trị chi tiêu và mang đến cho du khách những trải nghiệm khác biệt, hướng tới phát triển bền vững.
Không chỉ dừng lại ở vai trò của một điểm đến mới trên bản đồ du lịch, Thung Ui đang từng bước được định hình như một không gian di sản sống - nơi lịch sử được tiếp cận thông qua trải nghiệm, thiên nhiên được cảm nhận bằng cảm xúc và hoạt động du lịch được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Trong hành trình xây dựng Ninh Bình trở thành điểm đến di sản - sinh thái tiêu biểu, Thung Ui được tiếp cận theo hướng chậm rãi, bền bỉ, lấy việc gìn giữ các giá trị nguyên bản và chiều sâu văn hóa của vùng đất Cố đô làm nền tảng cho sự phát triển lâu dài./.
TH
