Tọa lạc nơi miền cửa biển của tỉnh Ninh Bình, có một vùng đất đang là điểm đến thu hút du khách bởi vẻ đẹp hoang sơ, khoáng đạt và mang vẻ mặn mòi của nắng gió. Nơi đây được ví như “cánh cửa” nơi con sông Hồng kết thúc hành trình để hòa vào Vịnh Bắc Bộ. Chính vùng chuyển tiếp giữa nước ngọt giàu phù sa và nước mặn đại dương đã kiến tạo nên hệ sinh thái bãi bồi, rừng ngập mặn đặc trưng nuôi dưỡng sự sống phong phú và trở thành điểm dừng chân của những mùa chim di cư. Cửa Ba Lạt chính là một không gian như thế: cửa biển chính và cuối cùng của hệ thống sông Hồng trước khi hòa vào biển lớn, nơi dòng sông biểu tượng của miền Bắc Việt Nam “khép lại hành trình” bằng một cuộc gặp gỡ rộng mở, khoáng đạt và đầy ý nghĩa.
Người ta vẫn gọi Ba Lạt bằng một cách đầy thi vị:“Nơi con sông Hồng chảy về với biển.”Cách gọi ấy không chỉ gợi hình, gợi cảm, mà còn hàm chứa một thông điệp rõ ràng: dù dòng sông đi đến đoạn cuối, thiên nhiên nơi đây vẫn tiếp tục vận động không ngừng, tạo nên một hệ sinh thái cửa sông ven biển đặc sắc và giàu sức sống.Nếu sông Hồng là một dải lụa đỏ xuyên suốt lịch sử đồng bằng Bắc Bộ, thì Cửa Ba Lạt chính là điểm cuối của dải lụa ấy, nơi dòng chảy ngàn dặm mang theo phù sa, ký ức và nhịp sống cư dân sông nước để hòa vào đại dương.Tại đây hình thành một không gian đặc biệt mà không nhiều nơi có được trong cùng một điểm đến:Nước ngọt từ sông Hồng nặng phù sa, nước mặn của biển Đông khoáng đạt, vùng nước lợ giao thoa vừa “đủ mặn để thành biển”, vừa “đủ ngọt để thành sông”.Chính vùng giao thoa ấy đã tạo điều kiện cho một hệ sinh thái giàu sức sống phát triển mạnh: bãi bồi, cồn cát, đầm phá và rừng ngập mặn - những “bức tường xanh” của thiên nhiên.
Cửa Ba Lạt còn là ranh giới tự nhiên phân định hai bờ:Bờ Nam (hữu ngạn) gắn với vùng đất Giao Thuỷ tỉnh Nam Định trước đây (hiện nay là xã Giao Phúc, Giao Hoà và Giao Minh, tỉnh Ninh Bình), bờ Bắc (tả ngạn) gắn với vùng đất Tiền Hải tỉnh Thái Bình trước đây (hiện nay là xã Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên).Vị trí này giúp Cửa Ba Lạt trở thành điểm kết nối lý tưởng cho các tuyến du lịch trải nghiệm liên vùng: cửa sông - rừng ngập mặn - bãi bồi - xóm biển - văn hóa cư dân châu thổ sông Hồng. Nhờ quá trình vận động liên tục không ngừng, Ba Lạt hình thành những cồn bãi lớn và không gian đất ngập nước ven biển phát triển mạnh, mở ra một kiểu cảnh quan rất đặc trưng: mênh mang, hoang sơ, đầy gió và nắng.Đây cũng là lý do nhiều du khách đến Ba Lạt rồi muốn quay lại: vì nơi này không “đứng yên”. Một sớm triều thấp khác một chiều triều lên. Một mùa gió bấc khác một mùa nắng ấm. Cảnh quan biến đổi khiến chuyến đi luôn có cảm giác mới.Với du lịch, “tính động” ấy chính là tài nguyên độc đáo, hiếm có - tài nguyên của sự khám phá.
Nhắc đến Cửa Ba Lạt, không thể không nhắc đến một “báu vật” nằm ngay bên cạnh: Vườn quốc gia Xuân Thủy.Đây là khu đất ngập nước ven biển tiêu biểu với hệ sinh thái rừng ngập mặn phong phú, đa dạng sinh học cao và là điểm đến được giới nghiên cứu, bảo tồn đánh giá đặc biệt quan trọng. Xuân Thủy từng là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á, và đã phát triển nhiều sản phẩm du lịch sinh thái như du thuyền, xem chim, điền dã, du khảo đồng quê… Đặc biệt, tại Hội nghị Bộ trưởng Môi trường ASEAN lần thứ 18 (AMME-18) tổ chức ngày 03/9/2025 tại Langkawi (Malaysia), Vườn quốc gia Xuân Thủy đã chính thức được công nhận là Công viên Di sản ASEAN, cùng với Vườn quốc gia Pù Mát và Khu bảo tồn Văn hóa thiên nhiên Đồng Nai. Sự kiện này mang ý nghĩa đặc biệt không chỉ nâng cao vị thế quốc tế của khu vực cửa sông - ven biển châu thổ sông Hồng, khẳng định giá trị sinh thái và đa dạng sinh học của Xuân Thủy theo chuẩn mực khu vực mà còn mở ra cơ hội thúc đẩy du lịch sinh thái gắn với phát triển kinh tế bền vững và bảo vệ môi trường tại Ninh Bình. Khi một điểm đến được “gọi tên” ở tầm ASEAN, điều đó cũng có nghĩa:
du khách đến đây không chỉ để ngắm cảnh, mà còn để chạm vào một di sản sống của thiên nhiên.Với hệ sinh thái đất ngập nước ven biển, Vườn quốc gia Xuân Thủy, cửa Ba Lạt là điểm dừng chân quan trọng của nhiều loài chim nước. Đây là trải nghiệm rất phù hợp với gia đình, học sinh và cả những người yêu thiên nhiên.Chỉ một buổi sớm, khi bầu trời rộng mở và tiếng gió mặn thổi qua bãi bồi, du khách có thể cảm nhận rõ sự sống đang chuyển động: chim bay, nước lên, nước rút, ánh sáng đổi màu theo từng phút.Đi tàu len theo lạch triều vào rừng ngập mặn là trải nghiệm khiến nhiều du khách nhớ mãi. Bởi đó không chỉ là “đi chơi”, mà là đi vào một thế giới khác: thế giới của cây sú, cây vẹt, của bùn non, của mùi biển và của sự bình yên.
Cửa Ba Lạt đẹp bởi thiên nhiên, nhưng cũng đẹp bởi con người. Đó là những xóm biển bám nước, bám nghề, sống cùng con nước. Một ngày ở đây, du khách có thể hiểu thêm vì sao vùng đất này có nét văn hóa rất riêng: giản dị, chịu khó và giàu nghĩa tình.Hành trình khám phá nơi con sông Hồng đổ về với biển cũng là dịp để bạn trải nghiệm và thưởng thức đặc sản nức tiếng như: Nem nắm Giao Thủy, nem chạo Giao Xuân, nước mắm Sa Châu, mắm cáy Hoành Nha, mật ong rừng ngập mặn...Ngoài ra còn có các món ăn mang hương vị biển cả như tôm nướng, hàu nướng, sò điệp xào, nem móng tay, nộm sứa, cá một nắng…với phong cách chế biến đậm đà rất riêng của người dân vùng biển khiến cho những ai đã từng dù chỉ một lần đặt chân đến vùng cửa sông ven biển này đều nhớ mãi.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030 xác địnhcông nghiệp văn hóa và du lịch trở thành cụm ngành kinh tế mũi nhọn, tổ chức theo hướng xanh-bền vững, dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Vì thế, phát triển du lịch Ninh Bình sau hợp nhất yêu cầu mở rộng không gian sinh thái, cộng đồng, làng nghề và kinh tế biển, đồng thời hình thành các trục liên kết di sản - đô thị - sinh thái gắn với không gian sông và biển, tạo nên hệ thống điểm đến đa dạng và có chiều sâu. Trong bức tranh ấy, nếu khu vực trung tâm tỉnh giữ vai trò nổi bật với hệ giá trị di sản văn hóa lịch sử, thì Cửa Ba Lạt chính là không gian bổ sung mang tính chiến lược, đại diện cho hướng phát triển mới: du lịch sinh thái biển, đất ngập nước, rừng ngập mặn và trải nghiệm xanh gắn với cộng đồng. Đây không chỉ là một điểm đến giàu tiềm năng, mà còn là “mắt xích” quan trọng để tỉnh cơ cấu lại sản phẩm theo hướng chuyên sâu, chất lượng cao, hình thành chuỗi dịch vụ đặc trưng, qua đó kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng chi tiêu, mở rộng thị trường khách gia đình, học sinh, nghiên cứu và du lịch trải nghiệm, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của du lịch Ninh Bình bằng lợi thế khác biệt, khó trùng lặp.
Cửa Ba Lạt là nơi dòng sông Hồng hoàn tất hành trình để hòa vào biển lớn, nhưng vòng tuần hoàn của thiên nhiên tại đây chưa bao giờ dừng lại. Phù sa vẫn tiếp tục bồi đắp, bãi bồi vẫn mở rộng theo năm tháng, rừng ngập mặn vẫn xanh lên từng mùa gió, và những đàn chim di cư vẫn trở về như một lời hẹn của trời đất. Chính sự vận động bền bỉ ấy đã tạo nên giá trị riêng có cho Cửa Ba Lạt: một không gian sinh thái đặc biệt, vừa giàu tiềm năng du lịch, vừa mang ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn và phát triển bền vững... Nếu bạn đang tìm một nơi đủ đẹp để khám phá, đủ yên để nghỉ ngơi, đủ sâu để hiểu, và đủ khác để nhớ…Hãy đến Cửa Ba Lạt nơi điểm cuối của sông Hồng gặp biển lớn, và nơi một hành trình mới của du lịch Ninh Bình đang mở ra.
Thu Thuỷ
