Nằm bên dòng sông Ninh hiền hòa, vùng đất Nghĩa An (trước đây thuộc huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định, nay là xã Nghĩa An, tỉnh Ninh Bình) từ lâu được biết đến là miền quê trù phú, giàu truyền thống hiếu học và cần cù lao động. Không chỉ nổi tiếng với những cánh đồng lúa xanh ngát, người dân hiền hoà, mến khách; Nghĩa An còn lưu giữ một hương vị đặc trưng -củ niễng, món quà dân dã mà tinh tế, chỉ xuất hiện khi những cơn gió lạnh đầu mùa ùa về.
Mỗi năm, khi tiết trời chớm đông, những bó củ niễng trắng nõn, mập mạp lại theo tay người nông dân tỏa đi khắp chợ quê, thành phố, mang theo hương vị đồng quê đặc trưng của vùng đất ven sông. Củ niễng không chỉ là món ăn quen thuộc, mà còn là dấu ấn văn hóa ẩm thực gắn liền với nếp sống mộc mạc, chân tình của người dân vùng đồng bằng sông Hồng.Mùa niễng chỉ có một lần trong năm, kéo dài từ cuối tháng 10 đến hết tháng 11 dương lịch - thời điểm tiết trời se lạnh. Chính tính mùa vụ ngắn ngủi ấy khiến củ niễng trở thành đặc sản quý hiếm của mùa đông, được người dân mong chờ suốt cả năm. Củ niễng là phần gốc phình to của cây niễng - một loài thủy sinh còn gọi là lúa bắp. Cây sinh trưởng tốt ở những vùng đất trũng, ven ao hồ, đầm lầy, nơi có lớp bùn non dày và nguồn nước trong lành.
Trước kia, niễng mọc tự nhiên quanh bờ ao, bãi thấp, nhưng những năm gần đây, do nhu cầu thị trường tăng cao, người dân Nghĩa An và một số xã lân cận đã chủ động nhân giống, trồng niễng tập trung để phục vụ tiêu thụ. Ngoài Nghĩa An, các vùng ven sông, đầm nước thuộc các huyện Hải Hậu, Giao Thủy, Trực Ninh trước đây cũng phát triển cây niễng, góp phần tạo vùng nguyên liệu ổn định.Thoạt nhìn, củ niễng trông giống cây sả nhưng to và sáng hơn, phần gốc phình to như chiếc chày nhỏ, bọc lớp vỏ ngoài tím sẫm. Khi bóc bỏ lớp vỏ già, phần ruột bên trong trắng nõn, giòn ngọt và thanh mát. Niễng non có ruột trắng đều, ít xơ, vị ngọt dịu – được ưa chuộng nhất. Niễng già ăn bùi, thơm hơn nhưng nhiều xơ và giảm vị ngọt tự nhiên. Người sành ăn thường chọn củ niễng mập, cứng tay, vỏ ngoài tươi, không dập nát để giữ trọn hương vị.Từ củ niễng, người dân có thể chế biến nhiều món ăn hấp dẫn, phù hợp với không khí se lạnh mùa đông miền Bắc như niễng xào thịt bò, niễng xào trứng, niễng luộc, niễng trộn hay niễng xào rươi hay tôm, mực. Dù chế biến theo cách nào, củ niễng vẫn giữ được vị ngọt thanh, giòn nhẹ, khiến ai đã thưởng thức một lần đều nhớ mãi. Theo y học cổ truyền, củ niễng có tính mát, giúp thanh nhiệt, lợi tiểu, thông sữa và hỗ trợ điều hòa gan thận. Loại củ này cũng chứa nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ, có tác dụng phòng ngừa xơ vữa động mạch, tăng huyết áp và tiểu đường.Không chỉ có giá trị ẩm thực và dinh dưỡng, củ niễng còn mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân địa phương. Do thời vụ ngắn và nhu cầu thị trường cao, giá bán củ niễng thường gấp đôi, thậm chí gấp ba so với nhiều loại nông sản khác. Nhiều hộ dân Nghĩa An có thể thu lãi hàng chục triệu đồng chỉ trong một vụ thu hoạch, góp phần cải thiện đời sống, phát triển kinh tế nông thôn.
Trong định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với du lịch của tỉnh Ninh Bình, củ niễng Nghĩa An hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm đặc trưng phục vụ du lịch nông nghiệp, du lịch trải nghiệm. Vào mùa thu hoạch (cuối tháng 10 - tháng 11), du khách có thể về với Nghĩa An, cùng người dân xuống ruộng thu hoạch, bóc củ, nghe kể chuyện mùa niễng và thưởng thức ngay món niễng xào trứng nóng hổi bên bếp lửa quê. Những trải nghiệm ấy không chỉ mang lại niềm vui mà còn giúp du khách hiểu thêm về văn hóa sản xuất, ẩm thực của vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Cùng với đó, việc khai thác giá trị ẩm thực và trải nghiệm từ củ niễng có thể gắn kết với các tour du lịch cộng đồng, du lịch làng nghề và du lịch sinh thái, tạo thêm sản phẩm mới cho tuyến du lịch nông nghiệp nông thôn của Ninh Bình trong mùa đông. Qua đó, củ niễng không chỉ là món ngon mà còn là cầu nối giữa văn hóa - ẩm thực - du lịch, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Nghĩa An hiền hòa, mến khách và giàu bản sắc đẩy mạnh, phát huy tiềm năng nông sản bản địa, đa dạng hóa sản phẩm du lịch thực hiện mục tiêu phát triển Ninh Bình trở thành trung tâm du lịch tầm quốc gia và quốc tế trong giai đoạn mới.
